Overlap

Nog een pandemie, dat wil je toch nie?

Leestijd: 5 minuten

Anno het schrijven van dit artikel (juli 2021) lijkt de ergste periode van COVID-19 achter ons te liggen. De avondklok, lockdown en mondkapjesplicht zijn verleden tijd (voor nu althans) en inmiddels zijn de meeste kwetsbare groepen volledig gevaccineerd [1]. Maar kunnen we al zeggen dat COVID-19 bijna voorbij is? Of dat we binnenkort weer terug naar normaal gaan? En wie zegt dat – mocht COVID-19 daadwerkelijk ‘’overwonnen’’ worden – er niet heel snel een COVID-25 aan komt? En een COVID-31? Deze vragen zijn moeilijk te beantwoorden. Toch gaan we in dit artikel bespreken in hoeverre onze keuzes op het gebied van gezondheid en duurzaamheid invloed hebben (gehad) op COVID-19 en eventuele volgende pandemieën.

COVID-19 (in de volksmond het coronavirus) is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door het SARS-CoV-19-virus. Een virus is een ziekteverwekker die enkel kan voortbestaan door zich te plaatsen in levende organismen, zoals planten of dieren. Eenmaal binnengedrongen maakt het virus in een razend tempo honderden of duizenden kopieën van zichzelf aan [2]. Het organisme waar het virus zich in bevindt – laten we voor het gemak zeggen dat dit een mens is – maakt gedurende de dagen of weken na de infectie antistoffen aan, om het virus te bestrijden. Hiervoor is je immuunsysteem verantwoordelijk [3].

Betekent dit dus dat een gezond, sterk immuunsysteem je beter beschermt tegen virussen als COVID-19? Kort gezegd, deels. Het immuunsysteem kan het oplopen van het virus niet voorkomen: het helpt enkel tegen het bestrijden ervan wanneer het je lichaam is binnengedrongen. Aan de andere kant, je immuunsysteem reguleert je cellen en bacteriën om binnengedrongen virussen aan te pakken [4]. Hoe gezonder je immuunsysteem, hoe effectiever het dit kan doen. Wie had dat gedacht?

Wat kan je dan doen om een gezonder immuunsysteem op te bouwen? Gezond leven. Zo hé, nog zo’n verrassend statement. Jawel: niet roken, niet te veel alcohol drinken, stress minimaliseren, regelmatig sporten en veel groente en fruit eten zijn de beste manieren om een goed immuunsysteem op te bouwen. Het verklaart deels (hoe precies is de wetenschap nog niet over uit) dat ouderen sneller virussen oplopen en eraan overlijden: zij eten vaker ongebalanceerd, hebben vaak vitamines- en mineralentekorten en minder in staat om veel te bewegen [5].

En nu komt de grap: die gezonde levensstijl is niet echt ons ding. We zijn echt een kei in veel roken (6), veel en vaak alcohol drinken [6] [7], stilzitten [8], weinig groente en fruit [9] en veel vlees, suiker en zout eten [10]. Het zijn onze hobby’s. Wellicht moeten we onze interesses iets beter onder controle houden, willen we minder vatbaar worden voor ernstige infectieziektes.

Het feit dat er steeds meer pandemieën ontstaan komt echter niet alleen door onze ongezonde levensstijlen. De manier waarop wij met de planeet omgaan heeft net zo veel, waarschijnlijk nog meer, invloed op wereldwijde infectieziektes. Uit meerdere onderzoeken die de afgelopen twee jaar door verschillende klimaatexperts zijn uitgevoerd, kwamen soortgelijke conclusies naar voren. Bijna alle hedendaagse infectieziektes springen van dieren op mensen, als gevolg van landgebruik, landbouwexpansie, verlies aan biodiversiteit en handel en consumptie van dierlijke producten. Dieren zijn steeds vaker te vinden in dorpen en steden (ofwel door de noodzaak als gevolg van de kapping van hun natuurlijke habitat, ofwel zelf als maaltijd voor mensen), waardoor aanraking met mensen en overdracht van ziektes sneller plaatsvinden. Vervolgens zorgen wij, als enige dieren die wereldwijd verbonden zijn, ervoor dat er een pandemie ontstaat [11] [12] [13].

De Verenigde Naties (VN) meldden enkele maanden voor de verschijning van deze onderzoeken al op welke manieren toekomstige pandemieën voorkomen kunnen worden. Het verbaast niet dat de adviezen hierbij vooral waren om onze on-duurzame landbouw-, ontbossings-, handels- en consumptiepraktijken drastisch te herzien. Zo wordt geadviseerd om natuurreservaten en biodiversiteit te beschermen, duurzame handel te stimuleren en internationale verdragen te ontwikkelen en te handhaven. Op deze manier geven we de natuur haar ruimte terug, wat zorgt voor meer leefruimte voor dieren, meer biodiversiteit en een betere balans in onze globale ecosystemen [14].

Als we verdere pandemieën willen voorkomen, moeten we ons dieet drastisch veranderen. Gezonder en duurzamer. Minder landbouwgrond, dus minder vlees en meer plantaardige producten. Dit is gezonder voor de mens: het immuunsysteem van veel mensen zal verbeteren als gevolg van het meer plantaardige voedselpatroon. Tegelijkertijd is het ook een duurzamere oplossing: plantaardig voedsel heeft veel minder landoppervlak nodig dan dierlijk voedsel (om maar niet te spreken van de uitstoot), waarmee we de natuur meer ruimte teruggeven. Biodiversiteit kan vervolgens weer toenemen en dieren zullen veel minder te zien zijn in onze gebouwde omgevingen. Ziektes zullen minder snel verspreid worden. Het is een win-win-win.

Bibliografie

[1]RIVM, „Cijfers vaccinatieprogramma,” 6 juli 2021. [Online]. Available: https://www.rivm.nl/covid-19-vaccinatie/cijfers-vaccinatieprogramma.
[2]O. Koyuncu, I. Hogue en L. Enquist, „Virus Infections in the Nervous System,” Cell host & microbe, pp. 379-393, 2013.
[3]WHO, „Episode #2 – SARS-CoV-2,” 4 september 2020. [Online]. Available: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/media-resources/science-in-5/episode-2.
[4]A. Maldonado-Contreras, „A healthy microbiome builds a strong immune system that could help defeat COVID-19,” 25 januari 2021. [Online]. Available: https://www.umassmed.edu/news/news-archives/2021/01/a-healthy-microbiome-builds-a-strong-immune-system-that-could-help-defeat-covid-19/.
[5]Harvard Health Publishing, „How to boost your immune system,” 25 februari 2021. [Online]. Available: https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/how-to-boost-your-immune-system.
[6]CBS, „Lichte daling aantal rokers onder volwassenen,” 19 maart 2019. [Online]. Available: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/12/lichte-daling-aantal-rokers-onder-volwassenen.
[7]Trimbos, „Cijfers alcohol,” [Online]. Available: https://www.trimbos.nl/kennis/cijfers/cijfers-alcohol#:~:text=Bijna%208%20van%20de%2010,7%25%20is%20een%20zware%20drinker..
[8]S. Carlson, E. Adams, Z. Yang en J. Fulton, „Percentage of Deaths Associated With Inadequate Physical Activity in the United States,” Preventing Chronic Disease, 2018.
[9]Eurostat, „Fruit and vegetable consumption statistics,” maart 2018. [Online]. Available: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Fruit_and_vegetable_consumption_statistics.
[10]National Institute of Health, „How dietary factors influence disease risk,” 14 maart 2017. [Online]. Available: https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/how-dietary-factors-influence-disease-risk.
[11]S. Schaltegger, „Unsustainability as a key source of epi- and pandemics: conclusions for sustainability and ecosystems accounting,” Journal of Accounting and Organizational Change, 2020.
[12]IPBES, „Workshop on biodiversity and pandemics,” IPBES, 2020.
[13]T. Thoradeniya en S. Jayasinghe, „COVID-19 and future pandemics: a global systems approach and relevance to SDGs,” Globalization and Health, 2021.
[14]VN, „Six ways conserving and sustainably using nature could prevent future pandemics,” 5 mei 2020. [Online]. Available: https://www.unep-wcmc.org/news/six-ways-conserving-and-sustainably-using-nature-could-prevent-future-pandemics.