Duurzaamheid

Van Klimaat naar Klivijand

Leestijd: 5 minuten

Klimaatverandering op zich is natuurlijk, want de aarde is nooit in een perfecte stabiele staat. Echter is de aarde de afgelopen 10.000 jaar in een zeker balans dat een gemiddelde temperatuur van ongeveer op 15 graden blijft [1], [2]. De hoeveelheid broeikasgassen bepaalt de temperatuur op aarde: wanneer er geen broeikasgassen in de lucht zouden zitten, zou het ongeveer -18 graden zijn en zouden we in een ijstijd leven [2], [3]. Zo was de aarde 600 miljoen jaar geleden door bijna geen broeikasgassen een grote sneeuwbal [4]. Zonder deze stabiele temperatuur kunnen we onze gewassen niet betrouwbaar oogsten en zijn vele levens in gevaar, zoals momenteel (2021) in Madagascar gebeurt. Desondanks is er een stijging in de hoeveelheid broeikasgassen, wat deze stabiliteit steeds meer verstoort. 

Broeikasgassen zijn van nature aanwezig. De belangrijkste daarvan zijn koolstofdioxide (C02), methaan (NH4), lachgas (N20) en waterdamp (H20). Waterdamp een heel belangrijk broeikasgas omdat het weerpatronen bepaalt, maar is niet schadelijk voor het klimaat. Hierbij wordt ook meteen het verschil tussen klimaat en weer belicht, want weer is afhankelijk van luchtstromen (warm en koud) en daarbij waterdamp, wat regenbuien veroorzaakt. De andere genoemde broeikasgassen zijn in verhoogde concentratie wel gevaarlijk en zorgen ervoor dat warmte binnen atmosfeer blijft (in detail: wat is het broeikaseffect). 

De gevaarlijke broeikasgassen komen voort in twee essentiële kringlopen, namelijk in de koolstofkringloop (C-moleculen: C02 en CH4) (Engels: Carbon) en stikstofkringloop (N-moleculen: N20) (Engels: Nitrogen). Hierin is C02 het meest voorkomende en grootste oorzaak van klimaatverandering. Echter, CH4 en N20 zijn gevaarlijker en richten meer schade aan dan C02. Deze kringlopen zijn van nature aanwezig op aarde en de bouwsteen voor vele organismes (planten, schimmels en bacteriën). Echter worden in onze maatschappij koolstof en stikstof gezien als een gif waar we vanaf moeten, wat maar weer aangeeft hoe we de balans met de ecosystemen zijn verloren. De mens heeft de natuurlijke kringlopen onnatuurlijk versneld voor de productie van energie en voedsel.

In 2010 was 98% van de klimaatwetenschappers het al eens dat het klimaatprobleem voornamelijk veroorzaakt werd door menselijke invloed, met name door ons landgebruik en door gebruik van fossiele brandstof [5]. In de tussentijd is ook de bevolking zich steeds bewuster geworden van het klimaatprobleem, mede doordat de eerste verschijnselen van klimaatverandering al zichtbaar zijn. Het is helaas abstracter dan bijvoorbeeld het coronavirus: de druk van dit virus is in een paar weken over de wereld duidelijk. De druk van het klimaat is langzamer te voelen, waardoor de alarmbellen ook minder snel afgaan. Maar toch: als 98 van de 100 piloten tegen jou zegt dat je een vliegtuig niet in moet stappen, stap je dan in of niet?

Organisaties die zich bezighouden met het klimaat, zoals het International Panel on Climate Change (IPCC), zijn al langer bezig met langetermijnprojecten. Zij verwachten een temperatuurstijging van 3.7-4.8 graden in 2100 [6], het zogenoemde business as usual-scenario. Deze temperatuurstijging is gebaseerd op een scenario waarin wij doorgaan zoals we normaliter deden. Momenteel zitten we al tussen de 0.8-1 graad ten opzichte van 100 jaar geleden [7]. Hoewel het verschil nihil lijkt, waarschuwen wetenschappers dat we niet boven de 1.5 graden klimaatverandering dienen te komen. In het Parijs-Akkoord, waren wereldleiders het eens dat we de aarde niet meer dan 2 graden dient op te warmen [7]. Dit is later gecorrigeerd naar 1.5 graden, omdat 2 graden al te destructieve gevolgen heeft voor de mens en vele landen. Daarom is het ethisch niet verantwoord om tot 2 graden te komen. Deze tipping points zorgen ervoor dat we mogelijk in een aaneenschakeling komen van onomkeerbare klimaatverandering.

Echter hoeft er geen doemscenario te komen. Er zijn namelijk verschillende knoppen waar we aan kunnen, en soms moeten, draaien, die gezamenlijk het broeikaseffect minder heftig maken en op termijn verlagen. Hiervoor zijn acties nodig zoals drastisch minderen van consumptie van vlees en vis, minder gebruik van fossiele energie en bewuster gebruik van materiaal voor constructies. Echter, het is niet alleen minder: meer groenten, bomen, biodiversiteit, natuur en natuurlijke materialen zullen ons helpen om het tij te keren. Kortom: de noodzaak is er, nu nog een gezamenlijk actie. 

Kennis leveranciers: 

[1]      J. Hagelaars, “Een nieuwe blik op de temperatuur tijdens ons verleden | Klimaatverandering,” 2020. [Online]. Link: https://klimaatveranda.nl/2020/07/14/een-nieuwe-blik-op-de-temperatuur-tijdens-ons-verleden/.

[2]      KNMI, “KNMI – Waarnemingen klimaatveranderingen.” [Online]. Link: https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/waarnemingen-klimaatveranderingen#temperatuur#KNMI.

[3]      Energy Education, “Earth Temperature without GHGs – Energy Education.” [Online]. Available: https://energyeducation.ca/encyclopedia/Earth_Temperature_without_GHGs.

[4]      Natuurinformatie, “Sneeuwbal aarde.” [Online]. Link: http://www.natuurinformatie.nl/nnm.dossiers/natuurdatabase.nl/i002646.html.

[5]      W. R. L. Anderegg, J. W. Prall, J. Harold, and S. H. Schneider, “Expert credibility in climate change,” Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., vol. 107, no. 27, pp. 12107–12109, 2010.

[6]      U. Cubasch et al., “Chapter 9 – Projections of Future Climate Change,” Clim. Chang. 2001, pp. 525–582, 2001.

[7]      KNMI, “KNMI – Op weg naar nieuwe KNMI-klimaatscenario’s.” [Online]. Link: https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/op-weg-naar-nieuwe-knmi-klimaatscenario-s.