Duurzaamheid

Een graadje meer of minder, wat maakt dat nou uit?

Een logische vraag die je jezelf kan stellen is: “wat maakt een graadje meer of minder nou uit?” Echter is het niet zo eenzijdig en wanneer we het hebben over het klimaat onder de twee, of eigenlijk nog belangrijker: anderhalve, graad te houden, spreken we over “tipping points” (kantelpunten). Temperatuurstijging kan onschuldig klinken, maar dit bevat onomkeerbare kettingreacties van kantelpunten. De tipping point  houden in dat de situatie niet meer gestopt kan worden en daarbij dit fenomeen (ijskap, natuurgebied) na zo’n moment verloren gaat, wat tot aanzienlijke destructieve gevolgen kan lijden voor mens en natuur.  Ter uitleg van dit principe een voorbeeld: de gigantische ijskap op Groenland is al aan het smelten, maar we weten nog niet wanneer het onomkeerbaar blijft smelten. Onomkeerbaar houdt in dat ook al zouden we totaal geen uitstoot meer hebben, nog steeds zal de ijskap blijven smelten. Daarbij zijn twee punten als gevolg, allereerste warmt de aarde extra op doordat zonlicht beter weerkaatst op ijs dan de aardbodem en daarnaast zal de zeespiegel stijgen bij het smelten van gigantische ijskappen. Geschatte modellen verwachten een zeespiegelstijging van zeven meter als de ijskap helemaal gesmolten is. Echter, dit duurt mogelijk nog duizend jaar [3]. Dit lijkt lang, maar geeft een immense druk op toekomstige generaties. Echter weten zelfs wetenschappers ook niet precies wanneer deze kantelpunten onomkeerbaar zijn omdat talloze ecosystemen met elkaar verbonden zijn, waardoor er zeker een marge van onzekerheid is [2]. Hoewel de genoemde risico’s bij een temperatuurstijging onder de 1.5 graad de minste risico’s brengt in activeren van deze tipping points. 

Bij een klimaatverandering van 1.5 graden of hoger spelen er belangrijke factoren een rol die vervolgens het klimaat nog meer doen veranderen. Het International Panel on Climate Change (IPCC) doet al jaren onderzoek naar klimaatverandering en projecteert hiervan mogelijke scenario’s en heeft in kortgeleden een nieuw rapport uitgebracht waar honderden wetenschappers tientallen jaren aan hebben gewerkt. Zij verwachten een temperatuurstijging van 3.0 tot 5.8 graden in 2100 [1]. Deze temperatuurstijging is gebaseerd op een scenario wanneer wij doorgaan zoals we al gewoonlijks deden.

Figuur 1. De verschillende kantelpunten (Tipping points) weergegeven om de temperatuur en volgorde aan te duiden, ter verduidelijking van de aaneenschakeling en risico in klimaatverandering 

De kantelpunten zijn inzichtelijk gemaakt door wetenschappers en laten zien welke scenario’s bij welke temperatuurstijging gebeuren en met welke deze mogelijk in verband staan [7]. Er zijn te veel kantelpunten om allemaal op te noemen. Belangrijk is dat niet alleen de gletsjers maar ook andere ecosystemen en natuurlijke elementen hier een rol in spelen, waarvan sommige ook zichtbaar zijn. El Niño is een fenomeen wat al opgemerkt wordt in verschillende delen van de wereld. De fenomeen is veel minder onschuldig dan het klinkt, want de impact van El Niño zorgt voor verhoogde kans op droogtes in delen van de wereld zoals Indonesië en Brazilië, terwijl tegelijkertijd een verhoogde kans op overstromingen ontstaat in andere delen zoals Peru. Dit fenomeen gebeurt momenteel nog niet jaarlijks, maar de frequentie en zwaarte kan door klimaatverandering versterkt worden. Dit kan grote gevolgen hebben, zoals het vaker afsterven van koraal, oceanen die meer koolstof gaan uitstoten, weerpatronen die zullen veranderen en het regenwoud dat zijn bestaansrecht kan verliezen. Deze laatste niet alleen door het kappen maar ook door hitte, droogtestress en de circulatie van weerpatronen [4]. Kantelpunten omtrent het bestaan van de amazone zijn bij 4 graden opwarming of 20-40% ontbossing in de amazone, waarbij we dicht tegen de 20% aan zitten [3]. Komen we er boven, dan zal op ten duur de opgeslagen koolstof in bomen in de atmosfeer terechtkomen, wat de klimaatverandering alleen maar versterkt (zie ook: waar komt het koolstofprobleem vandaan). 

De bodem en bomen zijn goede voorbeelden van natuurlijke koolstof opnemers. Echter, wanneer planten oververhit raken, of de bodem drastische uitdrogingen ervaart, kan er juist meer koolstof vrijkomen in plaats van dat er meer opgenomen wordt. Als de aarde 2 graden opwarmt wordt verwacht dat 15% van de bodem en vegetatie (bomen, planten) koolstof uitstoot, wat aangeeft dat zelfs deze natuurlijke ecosystemen klimaatverandering kunnen versterken [5]. Dit kan zelfs verhoogd worden naar 40%, wanneer de aarde 4 graden opwarmt [5].

Tot slot. Deze aaneenschakeling van kantelpunten zijn te gevaarlijk om af te wachten, daarom is internationale actie hard nodig. Momenteel wordt door het IPCC geschat dat we hoogstwaarschijnlijk de 1.5 of 2 graden gaan overschrijden als er geen drastische maatregelen worden genomen [6]. Er is daarmee een kans dat we in een nieuwe ‘hothouse’ klimaat terecht komen, waarbij interacties tussen de oceaan, atmosfeer, broeikasgassen en temperatuur (en daarmee de leefbaarheid op aarde) op den duur onverdraaglijk zal zijn [3]. Laten we dit collectief voorkomen. Daarmee is 1.5 graad niet de nieuwe staat, maar het uitgangspunt om onder te blijven, om destructieve gevolgen en grotere temperatuur- en zeespiegelstijging te voorkomen. Ondanks de gigantische uitdaging en de onrust die het met zich meebrengt zien wij het als een kantelpunt in het voortbestaan van de mens en aarde, wat hopelijk tot een mooie toekomst kan leiden. In onze generatie moet het verschil gemaakt worden.

Kennis leveranciers:

[1]    U. Cubasch et al., “Chapter 9 – Projections of Future Climate Change,” Clim. Chang. 2001, pp. 525–582, 2001.

[2]      S. K. Allen et al., “Technical Summary,” Clim. Chang. 2013 – Phys. Sci. Basis, pp. 31–116, 2014.

[3]      T. M. Lenton et al., “Climate tipping points — too risky to bet against,” Nat. 2021 5757784, vol. 575, no. 7784, pp. 592–595, Nov. 2019.

[4]    R. Fu et al., “Increased dry-season length over southern Amazonia in recent decades and its implication for future climate projection,” Proc. Natl. Acad. Sci. U. S. A., vol. 110, no. 45, pp. 18110–18115, 2013.

[5]     E. Toensmeier, The Carbon Farming Solution: A Global Toolkit of Perennial Crops and Regenerative Agriculture practices for Climate Change Mitigation and Food Security. 2016.

[6]    IPCC, “IPCC press release AR6,” Clim. Chang. 2013 – Phys. Sci. Basis, no. August 2021, pp. 1–6, 2021.

[7]   Rensselaer Polytechnic Institute. (2011, July 26). Minority rules: Scientists discover tipping point for the spread of ideas. ScienceDaily. Retrieved September 6, 2021 from http://www.sciencedaily.com/releases/2011/07/110725190044.htm