Gezondheid

Slapen doe je niet voor niets

Slaap. Dat wat we allemaal nodig hebben, maar niemand tijd voor heeft. Je bent vast wel eens in een situatie beland waarin je hebt gekort op je nachtrust, bijvoorbeeld bij het leren voor een toets of het halen van een goedkope vlucht. Maar wist je dat het missen van voldoende (7 tot 9 uur) slaap, zelfs na één nacht al grote gevolgen kan hebben? In dit artikel behandelen we een aantal positieve effecten van slaap op je gezondheid die, zoals je zult lezen, erg uiteenlopen. 

Laten we beginnen met het leren voor die toets. Want hoe ‘’leer’’ je eigenlijk? Dat gaat als volgt. Tijdens het wakker zijn krijg je informatie binnen via je zintuigen. Deze informatie wordt opgeslagen in je hippocampus (verantwoordelijk voor kortetermijnopslag) in je hersenen. Gedurende je diepe slaap wordt de meest belangrijke informatie verplaatst van je hippocampus naar je prefrontale cortex (verantwoordelijk voor langetermijnopslag) [1]. Vervolgens wordt deze informatie tijdens je lichte slaap geïntegreerd met alle andere informatie die je al eens hebt opgeslagen, wat erin resulteert dat je onder andere betere inzichten kan genereren en je capaciteit om problemen op te lossen verbetert [2]. Een goede balans van wakker zijn, diepe slaap en lichte slaap is dus van cruciaal belang bij het leren en onthouden van nieuwe informatie.

Het is natuurlijk geweldig dat slapen goed is voor het onthouden van informatie, maar wist je dat een goede nachtrust er ook voor zorgt dat je minder snel informatie vergeet en de kans op en het effect van dementie verkleint? Sterker nog, uit recentelijk onderzoek blijkt dat slecht slapen en dementia onlosmakelijk met elkaar in verbonden zijn. Dat zit zo. Dementie wordt sterk geassocieerd met een eiwit (beta-amyloïd), dat in grote getalen aanwezig is in de hersenen en continu bezig is met het aanvallen van je brein (met name de gebieden die van belang zijn voor je slaapritme [3]). Tijdens je diepe slaap worden je hersenen gereinigd van dit eiwit. Uit onderzoeken is namelijk gebleken dat wanneer men bij muizen hun diepe slaap wegneemt, het eiwit zich in snel tempo vermenigvuldigt. Simpel gezegd: minder diepe slaap, meer beta-amyloïd, en meer beta-amyloïd, minder diepe slaap [2]. 

Niet alleen in het verwerken van informatie; ook bij het verwerken van emoties is slaap van cruciaal belang. Uit onderzoek van een pionier op het gebied van slaap, Dr. Rosalind Cartwright, bleek dat dromen over bepaalde emotionele gebeurtenissen ervoor zorgde dat mensen sneller over hun negatieve gevoelens van die gebeurtenis heen kwamen. Dr. Cartwright voerde haar onderzoek uit op mensen die net uit een scheiding kwamen en depressieve symptomen hadden. Wat bleek? Een jaar na de scheiding, waren het alleen de mensen die geregeld over hun scheiding hadden gedroomd, de emoties hiervan beter verwerkt en in veel mindere mate depressieve klachten hadden [4].

Er zijn nog tal van andere voorbeelden waaruit blijkt dat slapen goed is voor je hersenen en mentale gezondheid. Echter, we zullen nu de switch maken naar wat slaap doet voor, of in sommige gevallen voorkomt in, de rest van je lichaam. Denk bijvoorbeeld aan het oplopen van de griep. Onderzoek van de Universiteit van Californië heeft aangetoond dat er een directe relatie bestaat tussen een goede nachtrust en de effectiviteit van je immuunsysteem (dat onder andere verantwoordelijk is voor het bestrijden van infectieziekten). In het onderzoek werd bij 164 gezonde personen (willens en wetens) een griepvirus ingespoten en werden zij vervolgens opgedeeld in groepen op basis van hoeveelheid gekregen slaap. In de daarop volgende dagen werd getest in hoeverre zij de griep hadden opgelopen. Wat bleek? De infectiegraad in de groep die slechts vijf uur slaap per nacht kreeg, was 50%; die van de groep die zeven uur of meer slaap per nacht kreeg slechts 18% [5].

Niet alleen op de korte termijn, ook op de lange termijn blijkt slapen een uitstekend medicijn tegen verschillende ziektes. Eerst zullen we de ziekte die maar liefst vier op de tien Amerikanen [6] treft behandelen: obesitas. Mensen met obesitas zullen meer calorieën geconsumeerd dan verbrand hebben, wat resulteert in zwaar overgewicht. Naast te weinig bewegen, betekent dit ook dat obesitas-patiënten te veel gegeten hebben. Maar hoe komt dat, en waar komt slaap in dit verhaal voor? Verrassend genoeg is het niet heel ingewikkeld. Jouw eetlust wordt bepaald door twee hormonen: leptine (wat aangeeft dat je vol zit) en grehline (wat ervoor zorgt dat je meer wilt eten). Uit onderzoek blijkt dat de mensen die niet lang of goed genoeg slapen, te maken hebben met verlaagde leptine-hoeveelheden en verhoogde grehline-hoeveelheden. Ofwel: zij kregen minder het gevoel dat ze vol zitten, en meer het gevoel dat ze honger hebben [7]. 

Tot slot de nummer één doodsoorzaak wereldwijd: hart- en vaatziekten [8]. Hoewel hart- en vaatziekten meerdere oorzaken hebben, zoals roken, weinig bewegen en overgewicht, is slecht slapen wellicht de meest onderbelichte factor. Zo is slaap goed voor een gezonde bloeddruk [9] en het functioneren van je zenuwstelsel [10]. Inmiddels is de link tussen goed slapen en hart- en vaatziekten dusdanig bewezen dat onderliggende ziektes of lichamelijke kwellingen niet eens meer mee hoeven te spelen [11] [12] [13].   

Al met al is wel duidelijk dat een goede nachtrust beter voor ons is dan we in eerste instantie realiseren. Slaap is een van de beste en meest onderschatte medicijnen voor de mens, zowel voor mentale als fysieke gezondheid. Hopelijk heeft dit artikel je doen inzien dat je beter eerder naar bed kan gaan, in plaats van tot diep in de nacht leren voor die ene toets, en je echt twee keer moet nadenken voordat je die goedkope vliegticket met dat idiote tijdstip aanschaft. 

Kennisleveranciers:

M. Mosley, „Slaap vast,” in Slaap vast, Amsterdam, Uitgeverij Nieuwezijds, 2020, pp. 24-25; 96; 122-123.
M. Walker, „Why we sleep,” in Why we sleep, New York, Scribner, 2017, pp. 53; 158-161.
O. Vaou, S. Lin, C. Branson en S. Auerbach, „Sleep and dementia,” Current Sleep Medicine Reports, pp. 134-142, 2018. 
R. Cartwright, „Dreams that work: The relation of dream incorporation to adaptation to stressful events,” Dreaming, pp. 3-9, 1991. 
A. Prather, D. Janicki-Deverts, M. Hall en S. Cohen, „Behaviorally Assessed Sleep and Susceptibility to the Common Cold,” Sleep, p. 1353–1359, 2015. 
Centers for Disease Control and Prevention, „Overweight and obesity,” 30 september 2021. [Online]. Available: https://www.cdc.gov/obesity/data/adult.html#:~:text=The%20US%20obesity%20prevalence%20was,from%204.7%25%20to%209.2%25.&text=The%20estimated%20annual%20medical%20cost,was%20%24147%20billion%20in%202008..
K. Spiegel, E. Tasali, P. Penev en E. Van Cauter, „Brief communication: Sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels, elevated ghrelin levels, and increased hunger and appetite,” Annals of Internal Medicine, pp. 846-850, 2004. 
Centers for Disease Control and Prevention, „Leading Causes of Death,” 19 oktober 2021. [Online]. Available: https://www.cdc.gov/nchs/fastats/leading-causes-of-death.htm.
O. Tochikubo, A. Ikeda, E. Miyajima en M. Ishii, „Effects of insufficient sleep on blood pressure monitored by a new multibiomedical recorder,” Hypertension, pp. 1318-1324, 1996. 
10 E. Tobaldini, G. Costantino, M. Solbiati, C. Cogliati, T. Kara, L. Nobili en N. Montano, „Sleep, sleep deprivation, autonomic nervous system and cardiovascular diseases,” Neurosciences & Biobehavioral Reviews, pp. 321-329, 2017. 
11 R. Wolk, A. Gami, A. Garcia-Thouchard en V. Somers, „Sleep and Cardiovascular Disease,” Current Problems in Cardiology, pp. 625-662, 2005. 
12 A. Malhotra en J. Loscalzo, „Sleep and Cardiovascular Disease: An Overview,” Progress in Cardiovascular Diseases, pp. 279-284, 2009. 
13 M. Grandner, M. Sands-Lincoln, V. Pak en S. Garland, „Sleep duration, cardiovascular disease, and proinflammatory biomarkers,” Nature and Science of Sleep, pp. 93-107, 2013.